Promienie słońca właśnie stopiły śniegi, las zachęca do odwiedzin. Wraz z budzącym się wiosennym życiem, budzą się one - kleszcze! Czy konieczne jest zrezygnowanie ze spacerów leśnymi ścieżkami? Dowiesz się w tym artykule.

Gdzie można spotkać kleszcze?

Znany jest mit, że kleszcze żyją sobie w leśnych paprotkach. Kleszcze nie ograniczają się tylko do paproci. Można je spotkać w lesie, na łąkach, polanach w parkach czy w ogrodzie. Nieprawdą jest również to, że wspinają się na drzewa, żeby zeskoczyć na ofiarę. Wspinają się na trawy i krzewy do wysokości ok. 150cm i przechodzą na żywiciela, kiedy ten otrze się o roślinę. 

Czy kleszcze są aktywne zimą?

W Polsce możemy spotkać 21 gatunków kleszczy. Wykazują aktywność już przy 7°C. Dlatego należy zabezpieczać psy przez cały rok! Kiedy kleszcz przeniesie się na ofiarę, szuka miękkiej, dobrze ukrwionej skóry. Po znalezieniu odpowiedniego miejsca, wgryza się w ofiarę. W przeciwieństwie do komara, kleszcz wpuszcza substancję znieczulającą, dzięki czemu jego żywiciel nie czuje jego działań. Zaraz po ugryzieniu kleszcz jest malutki, trudno więc go znaleźć w gęstym futrze. Z czasem powiększa swój rozmiar nawet kilkukrotnie. W ciele kleszcza mogą znajdować się bakterie i wirusy. Ich wpuszczenie do organizmu psa może wywołać choroby. Nie każdy kleszcz jest ich nosicielem. Ważne jest jednak, by usunąć go jak najszybciej, w celu zmniejszenia ryzyka zarażenia.

Jakie są objawy po ugryzieniu kleszcza?

Pierwsze objawy zarażenia się chorobą odkleszczową następują od doby do trzech tygodni od ukąszenia kleszcza. Jeśli zauważysz u swojego psa niepokojące zmiany, takie jak wymioty, apatia, brak apetytu, gorączka ciemniejsze zabarwienie moczu - natychmiast zgłoś się do lekarza weterynarii. Im szybciej rozpoczniesz leczenie, tym większa szansa, że Twój pies przeżyje chorobę bez powikłań. Najczęściej występującymi chorobami u psów przenoszonymi przez kleszcze to borelioza, babeszjoza, erlichioza i anapalzmoza.

Jak usunąć kleszcza?

Pozbycie się kleszcza nie jest trudną sprawą. W każdej aptece dostępne są różne przyrządy ułatwiające wyrwanie kleszcza. Najprostsze z nich to kleszczołapki - plastikowy haczyk, którym chwyta się kleszcza, a następnie wyciąga. Kolejnym narzędziem są szczypce do wyciąania kleszczy. Wyglądają jak długopis zakończony… szczypcami. Wystarczy zacisnąć szczypce na kleszczu jak najbliżej skóry, pociągnąć i gotowe. Podobnie wyglądają lassa do usuwania kleszczy, z tą różnicą, że zamiast szczypiec, na końcówce znajduje się mała pętelka, którą zakłada się na kleszcza, również jak najbliżej skóry, zaciska i wyciąga kleszcza. Świetnie sprawdzi się także zwykła pęseta. Ważne tylko, żeby nie miała płaskiej końcówki. 

Jak wyciągnąć kleszcza bez narzędzi?

Jeśli jesteś na spacerze daleko od domu i nie masz dostępu do żadnego przyrządu do usuwania kleszczy - nie martw się. Kleszcza można skutecznie usunąć za pomocą nitki. Jest to nieco trudniejsze i wymaga większej precyzji, ale jak najbardziej możliwe do zrobienia. Zrób na nitce supełek, którego nie zaciskaj do końca. Tak powstałą pętelkę nałóż na kleszcza (oczywiście jak najbliżej skóry) i delikatnie zaciśnij. Jeśli poczujesz, że nitka zawiązana jest na kleszczu, pociągnij za oba końce. Kleszcz powinien bez trudu wyjść w całości. Tym sposobem udało mi się już wyciągnąć kilka kleszczy - zarówno z siebie, jak i z psa.

Czego nie robić po złapaniu kleszcza?

Nie panikuj

Widok kleszcza przyczepionego do skóry nie należy do najprzyjemniejszych. Przede wszystkim nie panikuj. Jeśli nie czujesz się na siłach, żeby wyjąć kleszcza samodzielnie, poproś kogoś bliskiego, albo zgłoś się do najbliższej lecznicy. Wyciągnięcie trwa kilka sekund.

Nie smaruj kleszcza masłem/olejem/alkoholem

Ani niczym innym. Odcinając mu dostęp do powietrza możesz sprawić, że kleszcz zwymiotuje, przekazując żywicielowi bakterie i wirusy.

Nie zgniataj wkłutego kleszcza

Podobnie, jak w przy smarowaniu, podczas zgniatania patogeny zawarte w ślinie i żołądku kleszcza mogą przedostać się do krwioobiegu żywiciela.

Nie próbuj zdrapać kleszcza

Drapiąc się nie usuniesz dokładnie kleszcza. Kleszcz przytwierdza się do skóry na tyle skutecznie, że nie da się go oderwać przez pocieranie. Zawsze do wyciągnięcia używaj odpowiednich przyrządów.

las, pies i  dłoń, po której spaceruje kleszcz

Jak zabezpieczyć psa przed kleszczami

Przechodzimy do najważniejszego punktu, czyli profilaktyki. Muszę Cię zmartwić - nie ma uniwersalnego skutecznego środka przeciwko kleszczom. Działanie środków zależy od psa, jego sierści i rozmiaru, odporności kleszczy i sumienności w ich stosowaniu. To, co sprawdzi się u jamnika z Płocka, niekoniecznie sprawdzi się u samoyeda ze Szczecina. Wybór odpowiedniego środka nie zaczynaj od robienia wywiadu na facebookowych grupach, tylko od konsultacji z weterynarzem! Niektóre preparaty nie mogą być stosowane, jeśli razem z psem przebywa niemowlę, czy kobieta karmiąca. Permetryna, znajdująca się w niektórych preparatach jest silnie trująca dla kotów. Przy doborze odpowiedniego środka istotny jest też stan zdrowia i wiek psa. 

Plusy i minusy obroży przeciwkleszczowej

Największym plusem obroży przeciwkleszczowej jest to, że działa od 3 do 8 miesięcy. Aby obroża była skuteczna, musi mieć stały kontakt ze skórą. Co to oznacza? Nie można jej ściągać (zdjąć ją należy tylko do kąpieli). Z tego względu nie zawsze sprawdzi się u psów z gęstym podszerstkiem. Rozmiar obroży zależny jest od wagi psa. Poza ochroną przeciwkleszczową, zabezpiecza psa również przeciwko pchłami i wszami. Działają zarówno biobójczo, jak i odstraszająco. Sami stosujemy taką obrożę. Przez 2 lata Freja złapała tylko jednego kleszcza, a często odwiedzaliśmy lasy i łąki.

Jak skuteczne są krople przeciwkleszczowe?

Krople podaje się bezpośrednio na skórę psa. Jednorazowe zakroplenie jest skuteczne przez 4 do 12 tygodni. Podobnie, jak obroże, chronią również przed pchłami i wszami. Kąpiel i pływanie psa może obniżyć ich skuteczność. Nie wszystkie krople mają działanie odstraszające

Plusy i minusy tabletek na kleszcze

Tabletki należy podawać co 4 do 12 tygodni. Zapewniają ochronę nawet podczas kąpieli psa. W przeciwieństwie do kropli i obroży nie mają właściwości odstraszających kleszcze. Przy stosowaniu tabletek należy regularnie badać psu krew.

Czy mgiełki odstraszające kleszcze są skuteczne?

Na rynku dostępne są również mgiełki odstraszające kleszcze. Użyte w nich środki aktywne to zarówno substancje chemiczne, jak i olejki roślinne. Należą do nich m.in. olejek citronellowy, z eukaliptusa cytrynowego, lawendowy, anyżkowy, mięty polnej, bergamotowy, cytrynowy, kamforę, kokosowy, olejek cynamonowy, goździkowy, eukaliptusowy, geraniowy, muszkatołowy, z kwiatów pomarańczy, sosnowy, tymiankowy. Według badań nie istnieje jeszcze idealny repelent, dający 100% ochronę przed kleszczami [1]. Pamiętaj więc, by stanowiły one dodatkowe, ale nie jedyne zabezpieczenie przeciwko kleszczom. Warto wspomagać się nimi, kiedy planujesz wycieczkę do lasu czy na łąkę.

Czy obroże z bursztynów chronią przed kleszczami?

Ostatnio na rynku pojawił się wysyp bursztynowych obroży, które mają odstraszać kleszcze. Według opisów producentów bursztyny ocierają się o siebie, dzięki czemu powstaje niewielki ładunek elektrostatyczny. Kleszcz próbujący wgryźć się w psa dostaje lekkie wstrząsy i spada. Brzmi jak czary-mary? I polecam Ci traktować te obroże jak magiczny sposób. Nie udało mi się znaleźć ani jednego badania potwierdzającego skuteczność takiej obroży. Jedyne dowody na jej skuteczność to dowody anegdotyczne. Równie skuteczne będzie zawiązywanie psu niebieskiej wstążki i pilnowanie, by pies na spacer ruszył prawą łapą. Oczywiście Twój pies może taką bursztynową obrożę nosić, ale wyłącznie jako ozdoba, nie zabezpieczenie przeciwko kleszczom.

Podsumowując:

  • kleszcze żerują głównie w lasach, parkach, na łąkach i polanach
  • przechodzą na ofiarę, kiedy ta znajduje się blisko
  • ze względu na łagodne zimy, wykazują aktywność przez cały rok
  • nie czuć ugryzienia kleszcza
  • należy jak go najszybciej usunąć za pomocą odpowiedniego urządzenia
  • nie wolno kleszcza smarować, zdrapywać, zgniatać ani wyciągać paznokciami
  • objawy chorobowe mogą pojawić się nawet po 3 tygodniach od ugryzienia
  • wybór odpowiedniego środka zabezpieczającego skonsultuj z lekarzem weterynarii
  • nie ma jednego złotego środka, który ochroni psa przed kleszczami

Źródło:

Przygrodzka M. i in. Repellents as a major element in the context of prevention of tick-borne diseases